දරුවෙකු තමන්ගේ සපත්තු ලේස් ගැටගැසීමට අපහසුතාවක් දක්වන විට, නිතර නිතර අතින් බඩු බිම දමන විට, නැතහොත් තමන්ට පාලනය කරගත නොහැකි ලෙස ශරීරයේ කොටස් එකවරම සලිත කරන විට, දෙමාපියන් සහ ගුරුවරුන් එය බොහෝවිට සලකන්නේ දරුවාගේ කම්මැලිභාවය හෝ අකීකරුකම ලෙසයි. නමුත් සැබවින්ම එය "මෝටර් ආබාධයක්" (Motor Disorder) විය හැකි බව ඔබ දන්නවාද?
මෝටර් ආබාධ යනු පුද්ගලයෙකුගේ ශාරීරික චලනයන් පාලනය කිරීමට ඇති හැකියාවට බලපාන ස්නායුගත තත්ත්වයන් විශේෂයකි. මෙම ලිපිය හරහා අපි මෝටර් ආබාධ යනු මොනවාද, එහි ප්රධාන වර්ග, රෝග ලක්ෂණ සහ ඒ සඳහා ඇති ප්රතිකාර මොනවාද යන්න සරලව සාකච්ඡා කරමු.
මෝටර් ආබාධයක් යනු කුමක්ද?
මෝටර් ආබාධ (චලන ආබාධ) යනු මොළයේ සහ ස්නායු පද්ධතියේ වර්ධනයත් සමඟ සිදුවන වෙනස්කම් නිසා ශාරීරික චලනයන් නිසි පරිදි පාලනය කිරීමට සහ සම්බන්ධීකරණය කිරීමට ඇති හැකියාව අඩාල වන ස්නායු-වර්ධනීය (Neurodevelopmental) තත්ත්වයකි. මෙවැනි තත්ත්වයන් සාමාන්යයෙන් ළමා කාලයේදීම ආරම්භ වන අතර, නිසි මැදිහත් වීමක් නොමැති වුවහොත් වැඩිහිටි විය දක්වාම පැවතිය හැකියි.
මෙහිදී වටහාගත යුතු වැදගත්ම කරුණ වන්නේ, මෙය දරුවාගේ බුද්ධි මට්ටමේ අඩුවක් හෝ හිතාමතා කරන කඩාකප්පල්කාරී ක්රියාවක් නොවන බවයි.
මෝටර් ආබාධවල ප්රධාන වර්ග 3
ඇමරිකානු මනෝවිද්යා සංගමයේ DSM-5 වර්ගීකරණයට අනුව මෝටර් ආබාධ ප්රධාන කොටස් තුනකට බෙදා දක්වයි:
1. සංවර්ධන සම්බන්ධීකරණ ආබාධය (Developmental Coordination Disorder - DCD)
මෙය එදිනෙදා චලන කටයුතු සම්බන්ධීකරණය කරගැනීමට ඇති අපහසුතාවයයි. මෙම තත්ත්වය සහිත දරුවන්ව සමාජයේදී "කඩිසර නැති" හෝ "අදක්ෂ" දරුවන් ලෙස වැරදියට වටහා ගනී.
- සියුම් මෝටර් අපහසුතා (Fine Motor Challenges): අත්අකුරු ලිවීම, කතුරකින් කැපීම, කමිසයේ බොත්තම් දැමීම හෝ පෑනක් නිවැරදිව ඇල්ලීමට ඇති අපහසුතාවය.
- ස්ථූල මෝටර් අපහසුතා (Gross Motor Challenges): නිතර නිතර බිම වැටීම හෝ හැප්පීම, බයිසිකල් පැදීමට අපහසු වීම, හෝ තමන් දෙසට එන බෝලයක් අල්ලා ගැනීමට නොහැකි වීම.
2. ස්ටීරියෝටයිපික චලන ආබාධය (Stereotypic Movement Disorder)
කිසිදු පැහැදිලි අරමුණක් නොමැතිව, එකම ශාරීරික චලනයක් නැවත නැවතත් සිදුකිරීම මෙයට අයත් වේ. මෙම චලනයන් තත්පර කිහිපයක සිට මිනිත්තු කිහිපයක් දක්වා පැවතිය හැකියි.
- පොදු ලක්ෂණ: දෑත් වේගයෙන් ගැසීම හෝ සලිත කිරීම, ශරීරය ඉදිරියට සහ පස්සට පැද්දීම, හිස ගසා ගැනීම හෝ සිරුර සපා කෑම. (සමහර බරපතල තත්ත්වයන්හිදී දරුවා තමාටම තුවාල කරගැනීමේ අවදානමක් පවතී).
3. ටික් ආබාධ (Tic Disorders)
ටික්ස් (Tics) යනු පුද්ගලයාට පාලනය කරගත නොහැකි, හදිසි, වේගවත් සහ නැවත නැවත සිදුවන ශාරීරික චලනයන් හෝ ශබ්ද පිටවීම් වේ. මෙහි වඩාත්ම දරුණු අවස්ථාව ටුරෙට් සින්ඩ්රෝමය (Tourette's Disorder) ලෙස හඳුන්වයි.
- චලන ටික්ස් (Motor Tics): නිතර නිතර ඇස් පිල්ලම් ගැසීම, උරහිස් ගැස්සීම, මුව ඇද කිරීම හෝ හිස එකවරම හැරවීම.
- ශබ්ද ටික්ස් (Vocal Tics): නිතර උගුර පෑදීම, නාසයෙන් සිනින්න හැරීම, එකම වචනය නැවත නැවත කීම.
හඳුනාගත හැකි ප්රධාන රෝග ලක්ෂණ මොනවාද?
මෝටර් ආබාධවල රෝග ලක්ෂණ දරුවාගෙන් දරුවාට වෙනස් වේ. කෙසේ වුවත්, පහත ලක්ෂණ දිගින් දිගටම පවතී නම් මනෝවිද්යාත්මක හෝ වෛද්ය උපදෙස් ලබා ගැනීම වැදගත් වේ:
- ඇවිදීම, වාඩිවීම වැනි මූලික ශාරීරික වර්ධන සන්ධිස්ථාන (Milestones) පසු වීම.
- සම වයසේ අනෙක් දරුවන්ට සාපේක්ෂව අධික ලෙස අතපය හැපීම හෝ අස්වාභාවික ලෙස ඇවිදීම.
- සිරුරේ කොටස් වෙව්ලීම හෝ පාලනයකින් තොරව ගැස්සීමට ලක්වීම.
- මෙම චලනයන් නිසා දරුවා සමාජයෙන් කොන්වීමට ලක්වීම හෝ අධ්යාපන කටයුතු අඩාල වීම.
මෝටර් ආබාධ ඇතිවීමට හේතු මොනවාද?
මෙම ආබාධ ඇතිවීමට නිශ්චිතම හේතුවක් තවමත් ස්ථිරවම සොයාගෙන නොමැති වුවත්, විද්යාත්මක පර්යේෂණ පෙන්වා දෙන්නේ සාධක කිහිපයක එකතුවක් මීට බලපාන බවයි.
පළමුවැන්න ජානමය බලපෑමයි (Genetics). පවුලේ සමීපතමයෙකුට මෙවැනි තත්ත්වයන් තිබීම දරුවෙකුට මෙය වැළඳීමේ අවදානම වැඩි කරයි.
දෙවැන්න මොළයේ රසායනික වෙනස්කම් (Brain Chemistry) වේ. විශේෂයෙන්ම ශරීරයේ චලනයන් පාලනය කරන මොළයේ කොටස්වල (Basal Ganglia) සිදුවන ස්නායු රසායනික අසමතුලිතතාවයන් මීට බලපායි.
තෙවනුව, ප්රසව කාලයේ බලපෑම් (Prenatal Factors) එනම් දරුවා අඩු මාසයෙන් උපත ලැබීම, උපත් බර අඩු වීම හෝ ගර්භණී සමයේදී මව දුම්පානයට හෝ වෙනත් විෂ ද්රව්යවලට නිරාවරණය වීමද මීට හේතු විය හැක.
ප්රතිකාර සහ කළමනාකරණය
මෝටර් ආබාධ සඳහා එක රැයකින් සුවකළ හැකි "මැජික් ඖෂධ" නොමැති වුවත්, මුල් අවධියේදීම හඳුනාගෙන නිසි ප්රතිකාර කිරීමෙන් දරුවාට සාමාන්ය ජීවිතයක් ගත කිරීමට පූර්ණ හැකියාව ලැබේ.
- වෘත්තීය චිකිත්සාව (Occupational Therapy - OT): දරුවාගේ සියුම් මෝටර් කුසලතා (ලීවීම, ඇඳුම් ඇඳීම) වර්ධනය කිරීමට මෙය උපකාරී වේ.
- කායික චිකිත්සාව (Physical Therapy - PT): ශරීරයේ සමබරතාවය, ශක්තිය සහ ඉරියව් නිවැරදි කිරීමට කායික චිකිත්සකවරුන් උදව් කරයි.
- චර්යාත්මක චිකිත්සාව (Behavioral Therapy): විශේෂයෙන්ම ටික් ආබාධ සහ ස්ටීරියෝටයිපික චලන පාලනය කිරීමට (CBIT වැනි ප්රතිකාර ක්රම මගින්) චර්යා රටාවන් වෙනස් කරනු ලැබේ.
- වෛද්ය ප්රතිකාර: ආබාධය ඉතා දරුණු මට්ටමක පවතින විට සහ දරුවා දැඩි පීඩාවකට පත්වන විට, වෛද්යවරුන් විසින් මොළයේ රසායනික ක්රියාකාරීත්වය සමතුලිත කිරීමට ඖෂධ ලබා දෙනු ඇත.
අවසාන අදහස: ආදරය සහ ඉවසීමේ වැදගත්කම
මෝටර් ආබාධ සහිත දරුවෙකුට සමාජයෙන් ලැබෙන සහයෝගය ඉතා වැදගත් වේ. තමන්ගේ ශරීරය තමන්ට අවශ්ය පරිදි පාලනය කරගත නොහැකි වූ විට මෙම දරුවන් දැඩි මානසික ආතතියකට සහ අභිමානය පිරිහීමකට (Low self-esteem) ලක්විය හැක.
එබැවින් දෙමාපියන්, ගුරුවරුන් සහ සමාජය ලෙස අප ඔවුන්ව විවේචනය කිරීමෙන් වැළකී, ඉවසීමෙන් යුතුව ඔවුන්ව දිරිමත් කළ යුතුය. නිසි වෘත්තීය උපදෙස් සහ ආදරය තුළින් ඕනෑම මෝටර් ආබාධ සහිත දරුවෙකුට සාර්ථක අනාගතයක් ගොඩනැඟිය හැකියි.