Persona Mind
Mental Tool Kit • Sri Lanka
Good, Bad & Ugly Within You: A Psychology of the Shadow Self
සිංහල
November 12, 2026

හොඳ, නරක සහ කැත: සෑම මිනිසෙකු තුළම මේ තුනම තිබෙන්නේ ඇයි?

අපි මිනිසුන්ව කාණ්ඩවලට වර්ග කිරීමට කැමතියි: කරුණාවන්ත අය සහ කෲර අය, වීරයන් සහ දුෂ්ටයන් ලෙස. නමුත් මනෝවිද්‍යාව ඊට වඩා අවංක කතාවක් කියයි. අප සෑම කෙනෙකු තුළම හොඳ, නරක සහ කැත පැත්තක් තිබේ. මානසික සෞඛ්‍යය රඳා පවතින්නේ අවසාන පැති දෙක (නරක සහ කැත) ඉවත් කිරීම මත නොව, ඒවා හඳුනා ගැනීමට ඉගෙන ගැනීම මතය.


හොඳ: අප පෙන්වන දේ සහ අප අගය කරන දේ

“හොඳ” යනු අප ආඩම්බර වන සහ ලෝකයට කැමැත්තෙන්ම පෙන්වන අපගේම කොටසයි: අපගේ සංවේදනය (empathy), ත්‍යාගශීලීභාවය, හාස්‍යය, අභිලාෂය, පක්ෂපාතීත්වය සහ නිර්මාණශීලීත්වය. කාල් යුං (Carl Jung) අප අන් අයට පෙන්වන මුහුණුවර හැඳින්වූයේ ‘පර්සෝනා’ (persona) ලෙසයි. එය පවුල, සංස්කෘතිය සහ අත්දැකීම් මගින් හැඩගැසුණු සමාජ භූමිකාවකි. මෙයින් බොහෝ දේ සැබෑ ඒවා වේ. මිනිසුන් සහයෝගීතාවය, බැඳීම් සහ රැකවරණය සඳහා ස්වභාවයෙන්ම හැඩගැසී ඇති අතර, කරුණාව යනු මිනිස් ස්වභාවයේ සැබෑ සහ මැනිය හැකි කොටසක් බව සමාජ හිතකාමී හැසිරීම් (prosocial behavior) පිළිබඳ පර්යේෂණ නිරන්තරයෙන් පෙන්වා දෙයි.


නමුත් හොඳ පැත්තටත් අඳුරු පැත්තක් ඇත. අපි “හොඳ කෙනා”, “ශක්තිමත් කෙනා” හෝ “පරිපූර්ණ කෙනා” වීමට දැඩි ලෙස එල්බගෙන සිටින විට, එම පර්සෝනාව වෙස්මුහුණක් බවට පත්විය හැකි අතර, ඊට යටින් සිටින අප සැබවින්ම කවුද යන්න අපට මග හැරී යා හැකිය.


නරක: අප දන්නා සහ අප පොරබදන දේ

“නරක” යනු අප තුළම ඇති බව අප හඳුනා ගන්නා සහ වෙනස් කර ගැනීමට කැමති දේවල්ය: නුරුස්නා බව, ඊර්ෂ්‍යාව, වැඩ කල් දැමීම, ආත්මාර්ථකාමීත්වය, නොඉවසිලිමත්කම, ඉඳහිට පිටවන කාරුණික නොවන වචනයක්. මේවා අඩුම තරමින් පෞද්ගලිකව හෝ අප පිළිගන්නා අපගේ අඩුපාඩුය.


මනෝවිද්‍යාව මෙම ගතිලක්ෂණ සලකන්නේ අප බිඳුණු පුද්ගලයන් බවට සාක්ෂියක් ලෙස නොව, මිනිසෙකු වීමේ කොටසක් ලෙසය. සිග්මන්ඩ් ෆ්‍රොයිඩ් (Freud) විස්තර කළේ අපගේ අමු ආශාවන් සහ ආවේගයන් වන ‘ඉඩ්’ (id), අපගේ අභ්‍යන්තර සදාචාරාත්මක විවේචකයා වන ‘සුපර්ඊගෝ’ (superego) සමඟ නිරන්තර ගැටුමක සිටින බවත්, ‘ඊගෝ’ (ego) මේ දෙක අතර මැදිහත්කරු ලෙස ක්‍රියා කරන බවත්ය. කෝපය, ඊර්ෂ්‍යාව සහ ආශාව දෝෂ නොවේ. ඒවා චිත්තවේගීය සංඥා වන අතර, ඒවා විනාශකාරී වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් අප ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරන විට හෝ දැනුවත්භාවයකින් තොරව ඒවාට අනුව ක්‍රියා කරන විටය.


කැත: අප සඟවන, ප්‍රතික්ෂේප කරන සහ අත්හරින දේ

“කැත” පැත්තට මුහුණ දීමට අපහසුම දෙයයි. එය ලැජ්ජාශීලී, බියජනක හෝ පිළිගත නොහැකි යැයි හැඟෙන නිසා අප විසින් අපගේ දැනුවත්භාවයෙන් බැහැරට තල්ලු කර ඇති දේවල්ය: යටපත් කළ කෝපය, ගැඹුරු ඊර්ෂ්‍යාව, ත්‍යාගශීලී ක්‍රියා පිටුපස ඇති ආත්මාර්ථකාමී චේතනා, පැරණි වේදනාවන්, කෲර ෆැන්ටසි, හෝ අපට රිදවූ කෙනෙකුට රිදවීමට ඇති ආශාව.


යුං (Jung) මෙය හැඳින්වූයේ ‘සෙවනැල්ල’ (shadow) ලෙසයි: අප තුළම දැකීමට අප ප්‍රතික්ෂේප කරන සෑම දෙයක්ම. සමහර හැඟීම්වලට ආදරය ලැබෙන බවත්, අනෙක් ඒවාට ප්‍රතික්ෂේප වීම ලැබෙන බවත් දරුවන් කුඩා කල සිටම ඉගෙන ගනී. කාල් රොජර්ස් (Carl Rogers) මේවා හැඳින්වූයේ ‘වටිනාකමේ කොන්දේසි’ (conditions of worth) ලෙසයි. ආදරය ලබා ගැනීම සඳහා, අපි අපගේ “පිළිගත නොහැකි” කොටස් වෙන් කර සඟවා තබමු.

ගැටලුව වන්නේ අප අත්හැර දැමූ කොටස් අතුරුදහන් නොවීමයි. ඒවා ක්‍රම කිහිපයකින් පිටතට කාන්දු වීමට නැඹුරු වේ:


  • ප්‍රක්ෂේපණය (Projection): අප තුළම ඉවසිය නොහැකි ගතිලක්ෂණ අපි අන් අය තුළ දකිමු (“මට උද්දච්ච මිනිසුන්ව පෙන්නන්න බෑ”).
  • පවතින තත්ත්වයට නොගැලපෙන තරම් හදිසි චිත්තවේගීය පිපිරීම්.
  • තමන් විසින්ම තමන්ව විනාශ කර ගැනීම (self-sabotage) සහ එකම වේදනාකාරී රටාවන් නැවත නැවත සිදු කිරීම.
  • අන් අයව හෝ තමන්වම දැඩි ලෙස විනිශ්චය කිරීම.


යුං බොහෝ විට උපුටා දක්වන පරිදි, අප සවිඥානික කර නොගන්නා දේ අපගේ ජීවිත මෙහෙයවනු ඇති අතර, අපි එය දෛවය ලෙස හඳුන්වන්නෙමු.


“සියල්ල නැත්නම් කිසිවක් නැත” (All or Nothing) යන චින්තනය අපට රිදවන්නේ ඇයි?

මනෝවිද්‍යාඥයින් ‘ස්ප්ලිටින්’ (splitting) නම් ආරක්ෂක යාන්ත්‍රණයක් විස්තර කරයි: එනම් මිනිසුන්ව හෝ අපවම සම්පූර්ණයෙන්ම හොඳ හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම නරක ලෙස දැකීමයි. එය සරල බවක් දැනුනද, එය ලැජ්ජාව, පරිපූර්ණත්වය සෙවීම (perfectionism), අස්ථාවර සබඳතා සහ දැඩි ස්වයං-විවේචනයට පොහොර දමයි. තමන් හොඳ පමණක් විය යුතු යැයි විශ්වාස කරන කෙනෙකු සෑම අඩුපාඩුවකින්ම කඩා වැටෙනු ඇත. තමන් මූලික වශයෙන්ම නරක යැයි විශ්වාස කරන කෙනෙකු උත්සාහ කිරීම සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කළ හැකිය.


සෞඛ්‍ය සම්පන්න මනෝවිද්‍යාත්මක ක්‍රියාකාරිත්වය සලකුණු වන්නේ ‘ඒකාබද්ධ කිරීම’ (integration) මගිනි: එනම් සංකීර්ණත්වය දරා ගැනීමේ හැකියාවයි. මට ආදරණීය වීමටත් ඒ සමඟම කෝප වීමටත් හැකිය. මට දක්ෂ වීමටත් ඒ සමඟම වැරදි කිරීමටත් හැකිය. මා පසුතැවෙන දෙයක් කර තිබිය හැකි වුවත්, තවමත් මා ගෞරවයට සුදුසුය.


ඉවත් කිරීම නොව, ඒකාබද්ධ කිරීම

මනෝවිද්‍යාත්මක වර්ධනයේ අරමුණ නරක සහ කැත විනාශ කිරීම නොවේ. එය අපට ප්‍රතිචාර දැක්විය යුතු ආකාරය තෝරා ගත හැකි මට්ටමට, එනම් අපගේ දැනුවත්භාවය තුළට ගෙන ඒමයි.


  • තම කෝපය පිළිගන්නා පුද්ගලයෙකුට එය පුපුරා යන ආකාරයට නොව, ස්ථිරසාර ලෙස (assertively) ප්‍රකාශ කළ හැකිය.
  • තම ඊර්ෂ්‍යාව පිළිගන්නා පුද්ගලයෙකුට තමාට සැබවින්ම අවශ්‍ය කුමක්දැයි ඉගෙන ගත හැකිය.
  • තම අවදානමට ලක්විය හැකි බව (vulnerability) පිළිගන්නා පුද්ගලයෙකුට වඩාත් ගැඹුරු, අවංක සබඳතා ගොඩනගා ගත හැකිය.


බොහෝ විට, අප සඟවන ගතිලක්ෂණ තුළම අනපේක්ෂිත ශක්තීන් ගැබ්ව ඇත. යටපත් කළ ආක්‍රමණශීලී බව සෞඛ්‍ය සම්පන්න සීමාවන් (boundaries) සහ අභිප්‍රේරණයක් බවට පත්විය හැකිය. යටපත් කළ අවශ්‍යතා (neediness) සමීප බැඳීම් ඇති කර ගැනීමේ හැකියාව බවට පත්විය හැකිය. කවියෙකු වන රොබට් බ්ලයි (Robert Bly) එය විස්තර කළ පරිදි, අපි අපගේ මුල් වසර ගත කරන්නේ අපගේම කොටස් අප පිටුපසින් ඇදගෙන යන දිගු මල්ලකට දමමින් වන අතර, වැඩිහිටි විය ගත කරන්නේ ඒවා නැවත පිටතට ගැනීමට උත්සාහ කරමිනි.


මේ පැති තුන සමඟම මිතුරු වීමට ප්‍රායෝගික පියවර


  1. අවංක ස්වයං-නිරීක්ෂණය පුහුණු කරන්න: ඔබේ ප්‍රතික්‍රියා විනිශ්චය නොකර නිරීක්ෂණය කරන්න. මෙසේ අසන්න: මට දැනෙන්නේ කුමක්ද? මෙය ආරක්ෂා කරන්නේ කුමක්ද?
  2. ඔබව කුපිත කරන දේවල් (triggers) කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න: වෙනත් කෙනෙකු කෙරෙහි ඇති වන දැඩි නුරුස්නා බව බොහෝ විට ඔබ තුළම පරීක්ෂා නොකළ යමක් පිළිබඳ ඉඟියකි.
  3. ස්වයං-කරුණාව (self-compassion) පුහුණු කරන්න: ආචාර්ය ක්‍රිස්ටින් නෙෆ්ගේ (Dr. Kristin Neff) පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ ස්වයං-විවේචනයට වඩා විශ්වාසදායක ලෙස ස්වයං-කරුණාව (කරුණාව, පොදු මනුෂ්‍යත්වය සහ සිහිය) ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සහ චිත්තවේගීය යහපැවැත්ම වැඩි දියුණු කරන බවයි.
  4. දිනපොතක ලියන්න හෝ මෙනෙහි කරන්න: දුෂ්කර හැඟීම් සහ මතකයන් ගැන ලිවීම අවිඥානික දේ සවිඥානික කිරීමට උපකාරී වේ.
  5. විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයන්ගෙන් ප්‍රතිපෝෂණ විමසන්න: අපට නොපෙනෙන දේ බොහෝ විට අන් අයට දැකිය හැකිය.
  6. වෘත්තීය සහාය පතන්න: තනිවම මුහුණ දීමට තරම් බර වැඩි යැයි හැඟෙන අපගේ කොටස් ගවේෂණය කිරීමට මනෝචිකිත්සකයෙකු (therapist) විනිශ්චයෙන් තොර ආරක්ෂිත අවකාශයක් ලබා දෙයි.


අවසාන සිතුවිල්ලක්

කිසිවෙකු හොඳ පමණක්, නරක පමණක් හෝ කැත පමණක් නොවේ. මිනිසෙකු වීම යනු මේ තුනම දරා සිටීමයි. පරිණතභාවය යනු පරිපූර්ණත්වය නොවේ. එය “මේ සියල්ලම මමයි” යනුවෙන් පැවසීමට සහ ඒ සමස්තයේම වගකීම භාර ගැනීමට ඇති ධෛර්යයයි. විරුද්ධාභාසයක් ලෙස පෙනුනද, තම සම්පූර්ණ ස්වභාවය පිළිගන්නා පුද්ගලයින් වඩාත් කරුණාවන්ත, වඩාත් අව්‍යාජ සහ වඩාත් සාමකාමී වීමට නැඹුරු වන්නේ ඔවුන්ට තවදුරටත් සැඟවීමට හෝ රඟපෑමට අවශ්‍ය නොවන බැවිනි.


වේදනාකාරී හැඟීම්, රටාවන් හෝ මතකයන් දරාගත නොහැකි තරම් යැයි ඔබට හැඟේ නම්, ඔබ ඒවාට තනිවම මුහුණ දිය යුතු නැත. ස්වයං-අවබෝධය සහ සුවය ලැබීම කරා යන ගමනේදී ඔබට සහාය වීමට අපගේ මනෝවිද්‍යාඥයින් කණ්ඩායම සූදානමින් සිටී.


Book an Appointment : https://thepersonamind.com/e-channeling/