ශ්රී ලංකාව තුළ, පිරිමින් දහස් ගණනක් සමාජයීය හංවඩු ගැසීම්, ලැජ්ජාව සහ තමන්ව විශ්වාස නොකරනු ඇතැයි පවතින බිය නිසා සිරවී, මානසික හා චිත්තවේගීය අපයෝජනයන් නිහඬවම දරා සිටිති. එය වෙනස් කිරීමට කාලය එළඹ ඇත.
පිටස්තරයෙක් අපිට රිද්දද්දී ඒකට මුහුණ දෙන එක එකක්. හැබැයි තමන් පණ වගේ ආදරය කරන සහකාරිය, නැත්නම් ලේ නෑකම් තියෙන පවුලේ අයම තමන්ව බිඳ දමද්දී ඒක දරාගන්නේ කොහොමද?
අපේ සමාජයේ ගෘහස්ථ අපයෝජනය හෝ සබඳතාවලදී සිදුවන හිංසනයන් ගැන කතා කරන සෑම විටම පාහේ, අපේ නෙතට මුලින්ම මැවෙන්නේ කාන්තාවකගේ රූපයකි. මෙම මතය පදනම් විරහිත එකක් නොවේ — සංඛ්යා ලේඛනවලට අනුව බහුලවම පීඩාවට පත් වන්නේ කාන්තාවන් බව සැබෑවකි. නමුත්, ඒ මහා චිත්රයට යටින් වැසී ගිය, සමාජයේ අවධානයට ලක්වන්නේ ඉතාම කලාතුරකින් වූ තවත් දරුණු යථාර්ථයක් තිබේ. ඒ, තමන්ගේම නිවස ඇතුළේ, තමන්ගේම සහකාරිය හෝ පවුලේ සාමාජිකයන් අතින් දරුණු ලෙස මානසිකව, චිත්තවේගීයව සහ ඇතැම් විට ශාරීරිකව ද අපයෝජනයට ලක්වන පිරිමින්ගේ කතාවයි.
අද ශ්රී ලංකාව තුළ, පිරිමින් දහස් ගණනක් තමන් විඳින මේ පීඩාව නිහඬවම දරාගෙන සිටිති. ලැජ්ජාව, බිය සහ ඔවුන්ගේ වේදනාව හඳුනා ගැනීමට හෝ පිළිගැනීමට කිසිසේත්ම සූදානම් නැති සමාජ වටපිටාවක සිරවී, ඔවුන් කිසිවෙකුගෙන් උපකාරයක් පවා ඉල්ලන්නේ නැතිව — බොහෝ විට වසර ගණනාවක් තිස්සේ — මේ සියල්ල විඳදරා ගනිති. මෙම ලිපිය ලියැවෙන්නේ ඒ අමිහිරි යථාර්ථය පිළිගැනීමට සහ ඔවුන්ට ඉදිරියට යාමට මඟක් පෙන්වා දීමටයි.
පෙනෙන තුවාල හෝ කැළැල් ඉතිරි නොකරන අපයෝජන ක්රම
අපයෝජනයක් හෝ හිංසනයක් සිදුවූ විට සෑම විටම තැලීම්, පොඩිවීම් හෝ කැඩුණු අස්ථි වැනි බාහිර තුවාල දැකගත නොහැක. පිරිමින් අත්විඳින දරුණුතම අපයෝජන ක්රම බොහෝ විට පිටස්තර ලෝකයට නොපෙනේ — ඒවා සිදුවන්නේ මනස තුළ, රහසිගත මොහොතවල් වල සහ ආදරයේ නාමයෙන් සිදුකරන දැඩි පාලනයන් (Control) තුළිනි.
චිත්තවේගීය සහ වාචික හිංසනය (Emotional and verbal abuse)
මෙය වචන මඟින් පුද්ගලයෙකුගේ ආත්ම අභිමානය සහ වටිනාකම ක්රමානුකූලව, දිගින් දිගටම බිඳ දැමීමේ උත්සාහයකි. ඔයා මහ පිරිමියෙක්ද? ඔයාට කවදාවත් මේ පවුල රකින්න බැහැ හෝ ඔයා සම්පූර්ණයෙන්ම අසාර්ථක මිනිහෙක්වැනි වචන නිරන්තරයෙන් පැවසීමෙන් පුද්ගලයා තුළ දැඩි ලැජ්ජාවක් සහ තමන් පිළිබඳ අවිශ්වාසයක් ඇති කරයි. ප්රසිද්ධියේ අපහසුතාවයට පත් කිරීම, නිරන්තරයෙන් විවේචනය කිරීම සහ නිතර වැරදි සෙවීම මෙවැනි හැසිරීම් වල මූලික ලක්ෂණ වේ.
ගෑස්ලයිටින් සහ මනෝවිද්යාත්මකව මෙහෙයවීම (Gaslighting and psychological manipulation)
මෙය ඉතා සූක්ෂ්ම නමුත් මනසට දැඩි ලෙස හානි කරන අපයෝජන ක්රමයකි. මෙහිදී සහකාරිය හෝ පවුලේ සාමාජිකයා විසින් පිරිමියාව තමන්ගේම මතකය සහ සැබෑ තත්ත්වය පිළිබඳව සැක කරන තත්ත්වයට පත් කරයි. තමන් අතින් සිදුවන වැරදි වසා ගැනීමට ඔවුන් එහෙම දෙයක් කවදාවත් වුණේ නැහැ ඔයාට ඕවා මැවිලා පේනවා හෝ ප්රශ්නය තියෙන්නේ ඔයාගේ ඔළුවේ වැනි ප්රකාශ භාවිතා කරයි. කාලයත් සමඟ, පිරිමියා සම්පූර්ණයෙන්ම නිවැරදි වුවත්, වැරැද්ද තමන්ගේ යැයි සිතීමට ඔහු පෙලඹෙන අතර ඒ වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලන තත්ත්වයට පත් කෙරේ.
මූල්යමය සූරාකෑම සහ පාලනය (Financial manipulation and control)
ශ්රී ලාංකීය සමාජය තුළ පිරිමියා යනු "පවුල නඩත්තු කරන ප්රධානියා (Breadwinner) විය යුතුය යන බලාපොරොත්තුව ඇතැමුන් විසින් අයුතු ලෙස ප්රයෝජනයට ගනු ලබයි. ඇතැම් සහකරුවන් හෝ පවුලේ අය පිරිමියා උපයන සියලුම මුදල් ඔවුන්ගේ පාලනයට ගැනීමට උත්සාහ කරයි — ඔහුගේම ආදායම මත ඔහුට ඇති අයිතිය අහිමි කිරීම, ඔහුගේ පෞද්ගලික අවශ්යතා මඟහැරීම සහ අධික ඉල්ලීම් හෝ ණය උගුල් හරහා ඔහුව දැඩි මූල්යමය පීඩනයකට ලක් කිරීම මෙයට අයත් වේ.
සමාජයීය වශයෙන් හුදකලා කිරීම (Social isolation)
බොහෝ විට අධික ආදරය හෝ අයිතිවාසිකම් කීමෙන් ඇරඹෙන — ඔයා යාළුවෝ එක්ක කාලය ගත කරනවට මම කැමති නැහැ හෝ ඔයාගේ අම්මලාගේ ගෙදර යන එක මට ප්රශ්නයක් වැනි දේ — අවසානයේ ඔහුව සම්පූර්ණයෙන්ම හුදකලා කිරීම දක්වා දුරදිග යයි. එමඟින් පිරිමියාව ඔහුගේ මිතුරන්ගෙන්, සේවා ස්ථානයේ හිතවතුන්ගෙන් සහ තමන්ගේම පවුලේ අයගෙන් ඈත් කරනු ලබයි. මෙම සබඳතා බිඳ වැටුණු පසු, ප්රශ්නයක් ඇති වූ විට ඔහුට දුක කීමට, උපකාරයක් හෝ සහයෝගයක් පැතීමට කිසිවෙකු ඉතිරි නොවේ.
ඔවුන් නිහඬව සිටින්නේ ඇයි?
කාන්තාවක ගෘහස්ථ හිංසනයකට මුහුණ දුන් විට, ඇයට උපකාර කිරීම සඳහා නීතිමය, සමාජයීය සහ ප්රජා මට්ටමේ පද්ධතීන් සාපේක්ෂව ඉතා ඉක්මනින් ක්රියාත්මක වේ. නමුත් පිරිමියෙකු එවැනිම තත්ත්වයකට මුහුණ දුන් විට, පිහිටක් පැතීමට ඇති මඟ එතරම් පැහැදිලි නැත. ශ්රී ලංකාවේ පිරිමින් තමන් විඳින අපයෝජනයන් පිළිබඳව නිහඬව සිටීමට මුල් බැසගත් ප්රධාන හේතු 3ක් බලපායි.
1. විෂ සහිත පුරුෂාධිපත්යයේ පීඩනය (The weight of toxic masculinity)
කුඩා කල සිටම ශ්රී ලංකාවේ පිරිමි දරුවන්ට උගන්වන්නේ පිරිමි අඬන්නේ නැහැ කියා සහ පිරිමියෙකු ඕනෑම දුෂ්කරතාවයක් කෙඳිරිගෑමකින් තොරව දරාගත යුතු බවයි. තමන් සහකාරියගෙන් හෝ පවුලෙන් පීඩා විඳින බව පිරිමියෙකු පැවසූ සැනින්, සමාජයෙන් බොහෝ විට ලැබෙන්නේ අනුකම්පාවක් නොව උපහාසයකි. උඹට උඹේ ගෑනිටවත් පාලනය කරගන්න බැරිද? නැතහොත් උඹ මොන පිරිමියෙක්ද? වැනි ප්රතිචාරයන් පුද්ගලයෙකු දැඩි ලෙස ලැජ්ජාවට පත් කරයි. මේ නිසා බොහෝ පිරිමින් අවමානයට ලක්වීමට වඩා නිහඬව සිටීම තෝරා ගනිති.
2. විශ්වාස නොකිරීමේ බිය (Fear of not being believed)
ශ්රී ලංකාවේ පවුල් ආරවුල් පිළිබඳ පවතින පොදු මතය අනුව, බොහෝ විට වැරදිකරු ලෙස උපකල්පනය කරනු ලබන්නේ පිරිමියාවයි. පිරිමියෙකු තමන් අපයෝජනයට ලක්වන බව පැවසීමට ඉදිරිපත් වූ විට, ඔහුව නොසලකා හැරීමට, විහිළුවකට ගැනීමට හෝ ඔයාම වෙන්න ඇති ඒකට මුල පුරන්න ඇත්තේ කියා පැවසීමට ඇති ඉඩකඩ වැඩිය. තමන් පවසන සත්යය සමාජය බාර නොගනියි යන මෙම බිය, බොහෝ පිරිමින් මේ පිළිබඳව කතා කිරීමෙන් වළක්වන ප්රබල බාධකයකි.
3. දරුවන් සහ පවුල වෙනුවෙන් ඉවසීම (Staying for the children and the family)
විවාහක පිරිමින් බොහෝ දෙනෙක් තමන් විඳින අපයෝජනයන් දිගින් දිගටම ඉවසන්නේ දරුවන්ගේ ජීවිත අවුල් වීම වැළැක්වීමටයි. මගේ ළමයින්ට සමාජයෙන් අපහාස විඳින්න වෙයි හෝ මම අයින් වුණොත් ළමයින්ගේ අනාගතය නැති වෙයි යන බිය නිසා ඔවුන් තමන්ගේම සතුට සහ මානසික සුවය පවුලේ ස්ථාවරත්වය වෙනුවෙන් පූජා කරමින්, තමන් සිටින තත්ත්වයේම කැමැත්තෙන් සිරකරුවන් බවට පත්වෙති.
සිතා බැලිය යුතු වැදගත් කරුණක්: ශ්රී ලංකාවේ සියදිවි නසාගැනීම් පිළිබඳ සංඛ්යා ලේඛන දෙස බැලීමේදී, කාන්තාවන්ට වඩා පිරිමින්ගේ සියදිවි නසාගැනීමේ අනුපාතය නිරන්තරයෙන්ම ඉහළ මට්ටමක පවතී. මෙයට බලපාන එක් ප්රධාන හේතුවක් වන්නේ පිරිමින් මුහුණ දෙන දැඩි මානසික පීඩනය පිට කර ගැනීමට ආරක්ෂිත, සමාජය පිළිගත් ක්රමවේදයන් නොමැති වීමයි. මෙවැනි තත්ත්වයන්හිදී නිහඬතාවය යනු හුදෙක් වේදනාවක් පමණක් නොවේ — එය ජීවිතයක් අහිමි වීමට පවා හේතු විය හැක.
දරාගෙන සිටීම ශක්තියක් නොවේ — එය තමන්වම විනාශ කරගැනීමකි
නිහඬව පීඩා විඳීම පිරිමිකමේ හෝ ශක්තිමත්භාවයේ ලක්ෂණයක් ලෙස සලකන සංස්කෘතික මතයක් ශ්රී ලංකාව තුළ පවතී. මෙම මතය සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදි මෙන්ම අතිශය හානිකර එකකි. දිගින් දිගටම සිදුවන මානසික අපයෝජනයන් නිසා දැඩි මානසික ආතතිය (Chronic Stress), සාංකාව (Anxiety disorders) සහ සායනික විශාදය (Clinical depression) වැනි තත්ත්වයන් ඇති විය හැක. මේවා දුර්වලකමක සලකුණු නොවේ — දීර්ඝකාලීන හිංසනයකට ලක්වන ඕනෑම මිනිසෙකුගෙන් ප්රකාශ වන සාමාන්ය මානසික ප්රතිචාරයන් වේ.
ඔබේ පවුල, ඔබේ සහකරු හෝ ඔබේ දෙමාපියන් ආරක්ෂා කිරීම සහ ඔවුන්ට ආදරය කිරීම උතුම් හැඟීමකි. නමුත් ඒ කිසිවක් ඔබේම මානසික සුවය, ඔබේ ආත්මගරුත්වය හෝ ඔබේ ජීවිතය පාවා දෙමින් සිදුකළ යුතු නැත. අභ්යන්තරයෙන් බිඳී ගිය පුද්ගලයෙකුට කිසිසේත්ම පවුලක් ශක්තිමත්ව රඳවා තබා ගත නොහැක. තමන් වෙනුවෙන් උපකාර පැතීම පවුල හැරදා යාමක් නොවේ — එය ඔබ ගන්නා වඩාත්ම වගකීම් සහගත පියවරයි.
අද සිටම ඔබට කළ හැකි දේ
මානසික අපයෝජනයකින් මිදී සුවපත් වීම ආරම්භ වන්නේ කුඩා, පැහැදිලි පියවර තැබීමෙනි. ඉහත කියවූ කරුණු තුළින් ඔබ සිටින්නේ ද එවැනි තත්ත්වයක බව ඔබට හැඟේ නම්, මෙතැනින් ආරම්භ කරන්න.
එය හඳුනාගන්න ඔබ දැනට මුහුණ දෙමින් සිටින්නේ ආදරයට හෝ පවුලේ වගකීමකට නොව, අපයෝජනයකට (Abuse) බව මුලින්ම පිළිගන්න. මෙය පළමු මෙන්ම වඩාත්ම දුෂ්කර පියවර වන අතර, එය ඉතාමත් වැදගත් වේ.
එක් අයෙකුට පවසන්න (Tell one person): ඔබව විනිශ්චය නොකර, ඔබට සවන් දෙන විශ්වාසවන්තම එක් මිතුරෙකු, සහෝදරයෙකු හෝ සේවා ස්ථානයේ හිතවතෙකු තෝරාගන්න. ඔබ මෙතෙක් තනිවම දරා සිටි මේ බර, එක් අයෙකු සමඟ හෝ පවසා නිහඬතාවය බිඳ දැමීමෙන්ම එම පීඩනය අඩු වීමට පටන් ගනීවි.
වෘත්තීය සහය පතන්න (Seek professional support): මානසික උපදේශනය (Counselling) සහ චිකිත්සාව (Therapy) යනු කාන්තාවන්ට පමණක් හෝ දැඩි මානසික අර්බුදයක සිටින අයට පමණක් වෙන්වූවක් නොවේ. සුදුසුකම් ලත් මානසික සෞඛ්ය වෘත්තිකයෙකුට ඔබ මුහුණ දුන් අත්දැකීම් තේරුම් ගැනීමටත්, ඔබේ අහිමි වූ ආත්ම අභිමානය නැවත ගොඩනඟා ගැනීමටත්, ඔබට වඩාත්ම ගැලපෙන ඉදිරි මඟ සොයා ගැනීමටත් උපකාර කළ හැක.
උපකාර පැතීම දුර්වලකමක සලකුණක් නොවේ. එය පුද්ගලයෙකුට ගත හැකි වඩාත්ම ධෛර්යවන්ත සහ බුද්ධිමත් තීරණයයි. ඔබේ මානසික සුවය ඉතා වැදගත් වේ. ඔබේ ජීවිතයට විශාල වටිනාකමක් ඇත. එබැවින් ඔබ මේ බර තනිවම දරාගත යුතු නැත.