Persona Mind
Mental Tool Kit • Sri Lanka
මිනිස් මොළයට කෘත්‍රිම බුද්ධිය, සමාජ මාධ්‍ය සහ ඩිජිටල් තාක්ෂණය හරහා ඇතිවන මනෝවිද්‍යාත්මක බලපෑම් නිරූපණය කරන Mind Hacking සංකල්පීය රූපයක්.
සිංහල
October 13, 2026

ඔබට නොදැනී ඔබේ මනස හැක් කළ හැකිද? | Mind Hacking සහ මනෝවිද්‍යාව

ඔබ සිතන්නේ ඔබ ගන්නා සෑම තීරණයක්ම ඔබේම තීරණයක් කියාද?


අද උදෑසන අවදි වූ මොහොතේ සිට මේ දක්වා ඔබ කොපමණ වාරයක් ඔබේ ජංගම දුරකථනය පරීක්ෂා කළාද?


කිසිදු විශේෂ හේතුවක් නොමැතිව Facebook වෙත පිවිසුණු අවස්ථා තිබුණාද? විනාඩි පහක් පමණක් TikTok නැරඹීමට සිතා පැයකට ආසන්න කාලයක් එහි ගත කළ අවස්ථා ඔබට මතකද?


එසේත් නැතිනම්, ඔබ කිසිදා මිලදී ගැනීමට සැලසුම් නොකළ භාණ්ඩයක් සමාජ මාධ්‍ය දැන්වීමක් දැකීමෙන් පසුව මිලදී ගෙන තිබේද?


මේවා අපේ එදිනෙදා ජීවිතයේ සාමාන්‍ය සිදුවීම් ලෙස පෙනෙන්නට පුළුවන. නමුත් ඒ පිටුපස මිනිස් මනස, හැසිරීම සහ තීරණ ගැනීම පිළිබඳ ගැඹුරු මනෝවිද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් පවතී.


අද අප ජීවත් වන්නේ තාක්ෂණය මිනිසාගේ වැඩ පහසු කරන උපකරණයක් පමණක් නොව, මිනිසාගේ අවධානය දිනාගැනීමට, ඔහුගේ රුචිකත්වයන් හඳුනාගැනීමට සහ ඇතැම් තීරණවලට බලපෑම් කිරීමටද හැකියාව ඇති යුගයකය.


එසේ නම්, අපේ මොළයට කිසිවෙකු ඇතුළු නොවී, අපටත් නොදැනී අපේ මනසට බලපෑම් කළ හැකිද?


මෙම ප්‍රශ්නයට පිළිතුර සොයාගැනීමට මනෝවිද්‍යාව, ස්නායු විද්‍යාව, තොරතුරු තාක්ෂණය සහ කෘත්‍රිම බුද්ධිය එකට සම්බන්ධ කර විමසා බැලිය යුතුය.

1. මනස හැක් කිරීම යනු කුමක්ද?

පරිගණකයක් හැක් කිරීම පිළිබඳ අප බොහෝවිට අසා තිබේ. පරිගණක පද්ධතියක ආරක්ෂක දුර්වලතාවක් ප්‍රයෝජනයට ගෙන එයට අනවසරයෙන් ඇතුළුවීම හෝ එහි ක්‍රියාකාරිත්වයට බලපෑම් කිරීම සාමාන්‍යයෙන් පරිගණක හැක් කිරීම ලෙස හැඳින්වේ.


නමුත් මිනිස් මනස පරිගණකයක් නොවේ.


එයට මුරපදයක් ඇතුළත් කර සිතුවිලි කියවීමට හෝ පුද්ගලයෙකුගේ සියලු තීරණ සම්පූර්ණයෙන් පාලනය කිරීමට සාමාන්‍ය ඩිජිටල් තාක්ෂණයට හැකියාවක් නැත.


එහෙත් මිනිස් මනසේ ඇතැම් මනෝවිද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ප්‍රයෝජනයට ගෙන පුද්ගලයෙකුගේ අවධානය, හැඟීම්, විශ්වාසයන් සහ හැසිරීම්වලට බලපෑම් කළ හැකිය.


මෙම ලිපියේදී Mind Hacking යන වචනය භාවිත කරන්නේ එවැනි මනෝවිද්‍යාත්මක බලපෑම් විස්තර කිරීමටය. එය ස්ථාපිත සායනික රෝග විනිශ්චයක් හෝ මොළය සැබවින්ම හැක් කිරීමක් නොව රූපකමය හැඳින්වීමකි.


උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ අන්තර්ජාලයෙන් භාණ්ඩයක් මිලදී ගැනීමට සූදානම් වන විට,


  • "මෙම දීමනාව අවසන් වීමට තවත් විනාඩි 10යි."
  • "දැනටමත් පුද්ගලයන් 500ක් මෙම භාණ්ඩය මිලදී ගෙන ඇත."
  • "තව ඉතිරිව ඇත්තේ භාණ්ඩ දෙකක් පමණයි."

වැනි පණිවිඩ දුටුවහොත් ඔබේ තීරණය ඉක්මන් විය හැකිය.


මෙහිදී කිසිවෙකු ඔබට බලහත්කාරයෙන් භාණ්ඩය මිලදී ගැනීමට නියෝග කරන්නේ නැත. නමුත් ඔබේ හදිසි හැඟීම, අවස්ථාවක් අහිමි වේ යැයි ඇතිවන බිය සහ අනෙක් පුද්ගලයන්ගේ හැසිරීම් අනුගමනය කිරීමට ඇති නැඹුරුව ප්‍රයෝජනයට ගත හැකිය.


මෙය මනෝවිද්‍යාවේ Scarcity Effect, Social Proof සහ තීරණ ගැනීමේ පක්ෂපාතීත්වයන් සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකිය.


වැදගත් කරුණ වන්නේ සෑම දැන්වීමක්ම හෝ තීරණයකට කරන බලපෑමක්ම අයහපත් නොවන බවයි. ගැටලුව ඇතිවන්නේ වැරදි තොරතුරු, සැඟවුණු අරමුණු හෝ නොමඟ යවන ක්‍රම භාවිතයෙන් පුද්ගලයාගේ ස්වාධීන තීරණ ගැනීමේ හැකියාව දුර්වල කරන විටය.


2. ඔබ Facebook පාලනය කරනවාද? නැත්නම් Facebook ඔබේ අවධානය පාලනය කරනවාද?


අප Facebook, Instagram හෝ TikTok භාවිත කරන විට තිරය මත දිස්වන සෑම වීඩියෝවක්ම අහඹු ලෙස තෝරාගත් එකක් නොවේ.

මෙම වේදිකා බොහෝවිට පරිශීලකයන්ගේ හැසිරීම් පිළිබඳ විවිධ දත්ත භාවිත කරමින් අන්තර්ගත නිර්දේශ කරයි.


ඔබ වැඩිපුර නරඹන වීඩියෝ, ප්‍රතිචාර දක්වන පළ කිරීම්, සොයන මාතෘකා සහ ඇතැම් අන්තර්ගතයන් සමඟ ගත කරන කාලය වැනි සංඥා මෙම නිර්දේශවලට බලපෑම් කළ හැකිය.


උදාහරණයක් ලෙස ඔබ මනෝවිද්‍යාව පිළිබඳ වීඩියෝ කිහිපයක් නරඹන්නේ නම්, ඉදිරියේදී ඒ හා සම්බන්ධ තවත් වීඩියෝ ඔබට නිර්දේශ විය හැකිය.

මෙය පරිශීලකයාට ප්‍රයෝජනවත් අන්තර්ගත සොයාගැනීමට උපකාරී විය හැකි තාක්ෂණයකි.


නමුත් එහි තවත් පැත්තක් තිබේ.

ඔබේ අවධානය වැඩි වේලාවක් රඳවාගන්නා අන්තර්ගතයන් නැවත නැවත ඔබට පෙන්වීමෙන්, ඔබ මුලින් සැලසුම් කළ කාලයට වඩා වැඩි කාලයක් එම වේදිකාවේ ගත කිරීමට ඉඩ ඇත.


මනෝවිද්‍යාව සහ ආර්ථික විද්‍යාව තුළ මෙය Attention Economy හෙවත් අවධානය ආර්ථික සම්පතක් ලෙස සැලකීමේ සංකල්පය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

අද ඩිජිටල් ලෝකයේ වටිනාම සම්පත්වලින් එකක් වන්නේ ඔබේ අවධානයයි.


ඔබේ අවධානය වැඩි කාලයක් රඳවාගැනීමට හැකි වීම ඇතැම් ව්‍යාපාරික ආකෘතිවල දැන්වීම් ආදායමට සහ පරිශීලක සම්බන්ධතාවට ප්‍රයෝජනවත් වේ.

ඒ නිසා වැදගත් ප්‍රශ්නය වන්නේ තාක්ෂණය අපව සම්පූර්ණයෙන් පාලනය කරනවාද යන්න නොවේ.


අපේ අවධානය වෙනුවෙන් තරග කරන ඩිජිටල් පරිසරයක, අපේ කාලය වැය කළ යුතු ආකාරය තීරණය කරන්නේ කවුද?


3. Dopamine: ඔබේ මොළයේ ත්‍යාග අපේක්ෂාව

ඔබ Facebook වෙත ඡායාරූපයක් එක් කළ බව සිතන්න.


මිනිත්තු කිහිපයකින් ඔබ දුරකථනය පරීක්ෂා කරයි.


Likes කීයක් ලැබී තිබේද? කවුරුන් හෝ Comment කර තිබේද? ඔබ බලාපොරොත්තු වූ පුද්ගලයා ප්‍රතිචාර දක්වා තිබේද?


මෙම හැසිරීම පිටුපස සමාජ පිළිගැනීම, අපේක්ෂාව සහ ත්‍යාග ආශ්‍රිත මනෝවිද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් පවතී.


මෙහිදී ඩොපමීන් (Dopamine) පිළිබඳ විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතුය.


ඩොපමීන් යනු මොළයේ ස්නායු සෛල අතර සංඥා හුවමාරුවට සම්බන්ධ රසායනික පණිවිඩකරුවෙකි. එය අභිප්‍රේරණය, ඉගෙනීම, චලනය සහ ත්‍යාග අපේක්ෂාව වැනි ක්‍රියාවලීන්ට දායක වේ.


ඩොපමීන් යනු සරලවම සතුට ඇති කරන රසායනිකය යැයි හැඳින්වීම නිවැරදි නොවේ.


අප බලාපොරොත්තු නොවූ ප්‍රතිචාරයක් ලැබීම, අලුත් තොරතුරක් දැකීම හෝ අපේක්ෂිත ත්‍යාගයක් ලැබීම මොළයේ ත්‍යාග ආශ්‍රිත ඉගෙනීමේ ක්‍රියාවලීන් සමඟ සම්බන්ධ විය හැකිය.


සමාජ මාධ්‍යවල දැනුම්දීම් සහ නව අන්තර්ගතයන් නිරන්තරයෙන් ලැබීම නිසා ඇතැම් පුද්ගලයන්ට දුරකථනය නැවත නැවත පරීක්ෂා කිරීම පුරුද්දක් බවට පත්විය හැකිය.


නමුත් සෑම දුරකථන පරීක්ෂාවක්ම ඩොපමීන් නිසාම සිදුවන බව හෝ සමාජ මාධ්‍ය භාවිත කරන සෑම පුද්ගලයෙකුම ඇබ්බැහි වී ඇති බව පැවසිය නොහැක.


මෙහිදී පුරුදු, සමාජ අවශ්‍යතා, කුතුහලය, තනිවීම, කම්මැලිකම සහ පරිසරයේ සංඥා ද බලපායි.


එබැවින් දුරකථනය භාවිත කරන කාලය පමණක් නොව, එම භාවිතය පුද්ගලයාගේ නින්ද, අධ්‍යාපනය, රැකියාව සහ සබඳතා කෙරෙහි ඇති කරන බලපෑමද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.


4. AI ඔබ ගැන ඔබටත් වඩා දන්නවාද?

කෘත්‍රිම බුද්ධිය දියුණු වීමත් සමඟ මිනිස් හැසිරීම් පිළිබඳ දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීමේ හැකියාව විශාල ලෙස වර්ධනය වී තිබේ.


ඔබ අන්තර්ජාලයෙන් සොයන තොරතුරු, නරඹන වීඩියෝ, මිලදී ගන්නා භාණ්ඩ සහ ඇතැම් යෙදුම් භාවිත කරන ආකාරය අනුව ඔබේ රුචිකත්වයන් පිළිබඳ රටා හඳුනාගත හැකිය.


උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ නිතර සංචාරක ස්ථාන පිළිබඳ සොයන්නේ නම් සංචාරක සේවා සම්බන්ධ දැන්වීම් ඔබට පෙන්විය හැකිය.


ඔබ තාක්ෂණික උපකරණ පිළිබඳ උනන්දුවක් දක්වන්නේ නම් එවැනි නිෂ්පාදන නිර්දේශ විය හැකිය.


මෙම ක්‍රියාවලිය Behavioral Profiling ලෙස හැඳින්වෙන සංකල්පය සමඟ සම්බන්ධ වේ.


Machine Learning පද්ධතිවලට විශාල දත්ත ප්‍රමාණයකින් රටා ඉගෙනගෙන ඇතැම් හැසිරීම් පිළිබඳ සම්භාවිතාමය අනාවැකි ඉදිරිපත් කළ හැකිය.


නමුත් මෙහිදී වැදගත් සීමාවක් තිබේ.

AI පද්ධතියකට ඔබේ හැසිරීම් පිළිබඳ අනාවැකි ඉදිරිපත් කළ හැකි වුවද, එයින් ඔබේ සැබෑ සිතුවිලි, අරමුණු හෝ හැඟීම් නිවැරදිව කියවිය හැකි බව අදහස් නොවේ.


පුද්ගලයෙකු එකම වීඩියෝව නැවත නැවත නරඹන්නේ එයට කැමති නිසා විය හැකිය. එසේත් නැතිනම් එය විවේචනය කිරීමට, අධ්‍යයනය කිරීමට හෝ වෙනත් හේතුවක් නිසා විය හැකිය.


දත්ත මගින් හැසිරීමක් හඳුනාගත හැකි වුවද, එම හැසිරීමට හේතුව සෑමවිටම නිවැරදිව තීරණය කළ නොහැකිය.

එසේ වුවත් මෙම තාක්ෂණය වෙළෙඳ ප්‍රචාරණය, අන්තර්ගත නිර්දේශ සහ පාරිභෝගික හැසිරීම් පිළිබඳ විශ්ලේෂණය සඳහා ප්‍රබල මෙවලමක් බවට පත්ව තිබේ.


5. ඔබ ගන්නා තීරණ ඇත්තටම ඔබේමද?

මිනිසා සෑමවිටම සම්පූර්ණයෙන් තර්කානුකූලව තීරණ ගන්නා ජීවියෙකු නොවේ.

අපේ තීරණවලට පෙර අත්දැකීම්, හැඟීම්, සමාජ බලපෑම්, පුරුදු සහ සිතීමේ කෙටි මාර්ග බලපායි.


මනෝවිද්‍යාවේ මෙම සිතීමේ කෙටි මාර්ග Heuristics ලෙස හඳුන්වයි. ඒවා බොහෝ අවස්ථාවල ඉක්මනින් තීරණ ගැනීමට උපකාරී වුවද ඇතැම් අවස්ථාවල වැරදි නිගමනවලට මඟ පෑදිය හැකිය.


උදාහරණයක් ලෙස, අන්තර්ජාල වෙළෙඳසැලක භාණ්ඩයක් රුපියල් 15,000ක් ලෙස පෙන්වා එය රුපියල් 7,500කට අඩු කර ඇති බව සඳහන් කර තිබේ යැයි සිතන්න.


ඔබ එම භාණ්ඩයේ සැබෑ වටිනාකම පිළිබඳ සොයාබැලීමට පෙර රුපියල් 15,000ක මුල් මිල සමඟ එය සංසන්දනය කිරීමට පෙළඹිය හැකිය.

මෙය Anchoring Effect නම් මනෝවිද්‍යාත්මක සංකල්පයට උදාහරණයකි.


තවත් අවස්ථාවක, වෙබ් අඩවියක සේවාවක් සඳහා ලියාපදිංචි වන විට අනවශ්‍ය අමතර සේවාවක් ලබාගැනීමේ කොටුවක් කලින්ම තෝරා තිබිය හැකිය.

ඔබ එය නොසලකා ඉදිරියට ගියහොත් ඔබ මුලින් බලාපොරොත්තු නොවූ සේවාවකට එකඟ වීමට ඉඩ තිබේ.


මෙවැනි නොමඟ යවන සැලසුම් Dark Patterns හෙවත් රැවටිලිකාර අතුරුමුහුණත් සැලසුම් ලෙස හැඳින්වේ.


Stanford විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂක B. J. Fogg ඉදිරිපත් කළ හැසිරීම් ආකෘතියට අනුව, යම් හැසිරීමක් සිදුවීමට අභිප්‍රේරණය (Motivation), එය කිරීමට ඇති හැකියාව හෝ පහසුව (Ability) සහ ක්‍රියාවට පොළඹවන සංඥාවක් (Prompt) එකම අවස්ථාවේ එක්වීම වැදගත් වේ.


මෙම සංකල්පය යහපත් පුරුදු ඇති කිරීම සඳහාද භාවිත කළ හැකිය. උදාහරණයක් ලෙස, ඖෂධ ගැනීමට මතක් කිරීමක් හෝ අධ්‍යාපන කටයුතු සඳහා දැනුම්දීමක් ලබාදීම.


එබැවින් තාක්ෂණය හරහා හැසිරීම් වෙනස් කිරීම සැමවිටම අහිතකර නොවේ. එහි යහපත් හෝ අයහපත් බව තීරණය වන්නේ භාවිත කරන අරමුණ, ක්‍රමය සහ පුද්ගලයාට ලබාදී ඇති තේරීමේ නිදහස අනුවය.


6. එකම බොරුව නැවත නැවත ඇසෙන විට එය සත්‍යයක් ලෙස දැනෙන්නේ ඇයි?

ඔබ සමාජ මාධ්‍යවල යම් පුවතක් දකිනවා යැයි සිතන්න.

පළමුව එය විශ්වාස කිරීමට ඔබට අපහසු විය හැකිය.


නමුත් ඊළඟ දිනයේත්, ඉන්පසු දිනයේත් විවිධ පිටුවල එම පුවතම නැවත නැවත දකින්නට ලැබුණහොත් එය සත්‍යයක් විය හැකි බව ඔබට දැනෙන්නට පුළුවන.


මනෝවිද්‍යාවේ මෙය Illusory Truth Effect ලෙස හඳුන්වයි.


1977 වසරේ Lynn Hasher, David Goldstein සහ Thomas Toppino විසින් සිදුකරන ලද පර්යේෂණයකදී එකම ප්‍රකාශ නැවත නැවත ඉදිරිපත් කිරීමෙන් ඒවායේ සත්‍යතාව පිළිබඳ සහභාගීවන්නන්ගේ ඇගයීම් ඉහළ යා හැකි බව නිරීක්ෂණය විය.


මෙහිදී සිදුවන්නේ ප්‍රකාශය සැබවින්ම සත්‍යයක් බවට පත්වීම නොවේ.


නැවත නැවත හමුවන තොරතුරක් මනසට හුරුපුරුදු වීම නිසා එය පිළිගැනීමට ඇති නැඹුරුව වැඩි විය හැකිය.


මෙය සමාජ මාධ්‍යවල පැතිරෙන අසත්‍ය පුවත් සම්බන්ධයෙන් වැදගත්ය.


විශේෂයෙන්ම සෞඛ්‍යය, විද්‍යාව, ආර්ථිකය සහ සමාජ ගැටලු පිළිබඳ වැරදි තොරතුරු නැවත නැවත ප්‍රචාරය වීමෙන් ඒවා පිළිබඳ ජනතාවගේ විශ්වාසයන්ට බලපෑම් ඇති විය හැකිය.


එබැවින් තොරතුරක් බොහෝ දෙනා බෙදාගෙන තිබීම හෝ නිතර දකින්නට ලැබීම එය සත්‍යයක් බවට සාක්ෂියක් නොවේ.

යම් දෙයක් අපට හුරුපුරුදු වීමත්, එය සත්‍යයක් වීමත් එකම දෙයක් නොවේ.


7. Echo Chambers: ඔබ දකින්නේ ඔබ කැමති ලෝකය පමණක්ද?

ඔබ යම් අදහසක් දැඩිව විශ්වාස කරන පුද්ගලයෙකු යැයි සිතන්න.


ඔබ එම අදහසට සහය දක්වන පුද්ගලයන්ගේ පළ කිරීම් නරඹයි. එවැනි පිටු අනුගමනය කරයි. ඒ හා සමාන අදහස් දරන කණ්ඩායම්වල සාකච්ඡාවලට සහභාගී වෙයි.


කාලයක් ගතවන විට ඔබට වැඩිපුරම හමුවන්නේ ඔබේ අදහසට එකඟ වන තොරතුරු විය හැකිය.

මෙය Echo Chamber ලෙස හඳුන්වන සංකල්පයට සම්බන්ධ වේ.


එවැනි පරිසරයකදී පුද්ගලයාගේ විශ්වාසයන් නැවත නැවත තහවුරු වන අතර විරුද්ධ අදහස්වලට නිරාවරණය වීම අඩුවිය හැකිය.

මෙහිදී Confirmation Bias නම් මනෝවිද්‍යාත්මක නැඹුරුවද වැදගත් වේ.


එයින් අදහස් වන්නේ තමන් දැනටමත් විශ්වාස කරන දෙයට සහය දක්වන තොරතුරු වැඩි වශයෙන් සෙවීමට, පිළිගැනීමට හෝ මතක තබාගැනීමට ඇති නැඹුරුවයි.


කෙසේ වෙතත් සමාජ මාධ්‍ය ඇල්ගොරිතම සෑමවිටම පුද්ගලයා එකඟ වන අදහස් පමණක් පෙන්වන බව පැවසිය නොහැකිය. ඇතැම් අවස්ථාවල විරුද්ධ අදහස්, ආන්දෝලනාත්මක පළ කිරීම් සහ විවිධ තොරතුරුද නිර්දේශ විය හැකිය.


එහෙත් අප තෝරාගන්නා මිතුරන්, අනුගමනය කරන පිටු සහ නිර්දේශ පද්ධති එකට ක්‍රියාත්මක වීමෙන් අපේ තොරතුරු පරිසරය සීමා විය හැකිය.

මෙහි අවදානම වන්නේ වෙනස් අදහසක් ඇති පුද්ගලයෙකු වැරදි යැයි තීරණය කිරීමට පෙර ඔහුගේ අදහස අවබෝධ කරගැනීමට අපට ඇති කැමැත්ත අඩුවීමයි.


විචාරශීලී චින්තනය වර්ධනය කරගැනීමට නම් අප එකඟ නොවන විශ්වසනීය අදහස්ද සලකා බැලීම අවශ්‍ය වේ.


8. Social Engineering: පරිගණකය නොව මිනිසා ඉලක්ක කරන සයිබර් ප්‍රහාර

ඔබට හදිසියේ WhatsApp පණිවිඩයක් ලැබෙනවා යැයි සිතන්න.

එහි සඳහන් වන්නේ ඔබේ බැංකු ගිණුම තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට නියමිත බවත්, එය වැළැක්වීමට වහාම සබැඳියක් විවෘත කළ යුතු බවත්ය.

ඔබ බියට පත්වෙයි.


එම පණිවිඩය සැබෑ බැංකුවෙන් ලැබුණු එකක්දැයි පරීක්ෂා කිරීමට පෙර සබැඳිය විවෘත කිරීමට ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන.

මෙය Social Engineering නම් සයිබර් වංචා ක්‍රමයට උදාහරණයකි.


මෙහිදී ප්‍රහාරකයා පරිගණක පද්ධතියක තාක්ෂණික දුර්වලතාවක් පමණක් සොයන්නේ නැත. මිනිසාගේ බිය, විශ්වාසය, හදිසිය සහ අධිකාරියට අවනත වීමේ නැඹුරුවද ප්‍රයෝජනයට ගනී.


මෙවැනි වංචාවලදී බොහෝවිට භාවිත වන ක්‍රම වන්නේ ව්‍යාජ බැංකු පණිවිඩ, නොලැබුණු ත්‍යාගයක් ලබාදෙන බවට කරන ප්‍රකාශ, ව්‍යාජ රැකියා අවස්ථා සහ රහස් අංක ඉල්ලා සිටීමයි.


විශේෂයෙන්ම OTP අංක, මුරපද සහ බැංකු තොරතුරු ලබාගැනීමට වංචාකරුවන් විවිධ මනෝවිද්‍යාත්මක උපක්‍රම භාවිත කළ හැකිය.

මෙහිදී අප අවබෝධ කරගත යුතු වැදගත් කරුණක් තිබේ.


තාක්ෂණික දැනුම ඇති පුද්ගලයෙකු පවා යම් අවස්ථාවක බිය, කලබලය හෝ විශ්වාසය නිසා වංචාවකට හසුවිය හැකිය.

එබැවින් සයිබර් ආරක්ෂාව යනු මුරපද ආරක්ෂා කරගැනීම පමණක් නොවේ. එයට මිනිස් හැසිරීම් පිළිබඳ අවබෝධයද අවශ්‍ය වේ.


9. AI Chatbots සමඟ මිනිසුන් චිත්තවේගීයව බැඳෙන්නේ ඇයි?

කෘත්‍රිම බුද්ධිය මිනිසාගේ එදිනෙදා ජීවිතයට සමීප වීමත් සමඟ තවත් වැදගත් මනෝවිද්‍යාත්මක ප්‍රශ්නයක් මතු වී තිබේ.


මිනිසෙකුට AI පද්ධතියක් සමඟ චිත්තවේගීය බැඳීමක් ඇති කරගත හැකිද?

පුද්ගලයෙකුට තම ගැටලු අන් අය සමඟ බෙදාගැනීමට අපහසු විය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවක ඔහු AI Chatbot එකක් සමඟ කතා කිරීමට පෙළඹිය හැකිය.

එය ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙයි. අදහස් සංවිධානය කිරීමට උපකාර කරයි. ඇතැම් අවස්ථාවල සංවේදී ලෙස පෙනෙන ප්‍රතිචාරද ලබාදෙයි.


මෙහිදී Anthropomorphism නම් මනෝවිද්‍යාත්මක සංකල්පය වැදගත් වේ.


එයින් අදහස් වන්නේ මිනිසුන් නොවන වස්තූන්ට හෝ පද්ධතිවලට මිනිස් ලක්ෂණ ආරෝපණය කිරීමට ඇති නැඹුරුවයි.


AI පද්ධතියක් මිනිසෙකු මෙන් කතා කරන විට එය සැබවින්ම තමන්ව තේරුම් ගන්නා බවට පුද්ගලයෙකුට හැඟිය හැකිය.


නමුත් මිනිස් හැඟීම් පිළිබඳ වචන හඳුනාගෙන සුදුසු ප්‍රතිචාර ජනනය කිරීම සහ මිනිසෙකු මෙන් එම හැඟීම් සැබවින්ම අත්විඳීම එකම දෙයක් නොවේ.


AI පද්ධතිවලට පුද්ගලයෙකුගේ සිතුවිලි සංවිධානය කිරීමට, තොරතුරු ලබාගැනීමට සහ ඇතැම් මානසික සුවතා ක්‍රියාකාරකම්වලට සහය විය හැකිය.


එහෙත් මානසික සෞඛ්‍ය ගැටලු සඳහා සුදුසුකම් ලත් වෘත්තිකයන්ගේ සේවාව සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය කළ හැකි බව එයින් අදහස් නොවේ.


විශේෂයෙන්ම පුද්ගලයෙකු තම ජීවිතයේ සියලු වැදගත් තීරණ සඳහා AI පිළිතුරු පමණක් විශ්වාස කිරීමට පටන් ගන්නේ නම් එහි සීමාවන් පිළිබඳ අවබෝධයක් තිබීම වැදගත්ය.


AI අපට උපකාර කරන මෙවලමක් විය හැකිය. නමුත් එය අපේ විචාරශීලී චින්තනය වෙනුවට භාවිත කිරීම සුදුසු නොවේ.


10. විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ අපට පෙන්වන්නේ කුමක්ද?

මනසට ඩිජිටල් තාක්ෂණයෙන් ඇතිවන බලපෑම පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීමේදී විද්‍යාත්මක සාක්ෂි ඉතා වැදගත් වේ.

මේ සඳහා විශේෂයෙන් සඳහන් කළ හැකි පර්යේෂණයක් වන්නේ 2017 වසරේ Adrian Ward සහ ඔහුගේ සගයන් සිදුකළ අධ්‍යයනයයි.

එම පර්යේෂණයේදී පුද්ගලයෙකුගේ ජංගම දුරකථනය ඔහු අසල තිබීම පමණක් ඇතැම් සංජානන කාර්යයන්හි ක්‍රියාකාරිත්වයට බලපෑම් කළ හැකිදැයි පරීක්ෂා කරන ලදී.


පර්යේෂකයන් සහභාගීවන්නන්ගේ දුරකථන විවිධ ස්ථානවල තබා සංජානන හැකියාවන් මැන බැලූහ.


එම අත්හදා බැලීම්වල ප්‍රතිඵල අනුව, දුරකථනය වෙනත් කාමරයක තැබූ අවස්ථාවල ඇතැම් සංජානන පරීක්ෂණවල ක්‍රියාකාරිත්වය, දුරකථනය මේසය මත තැබූ අවස්ථාවලට වඩා යහපත් විය.


මෙය Brain Drain යන සංකල්පය යටතේ සාකච්ඡා කරන ලදී.


කෙසේ වෙතත් මෙයින් සෑම පුද්ගලයෙකුගේම මොළයේ හැකියාව දුරකථනය අසල තිබීමෙන් අනිවාර්යයෙන් අඩුවන බව නිගමනය කළ නොහැකිය. පර්යේෂණයේ මිනුම්, සහභාගීවන්නන් සහ පර්යේෂණ පරිසරය පිළිබඳ සීමාවන් තිබේ.


එහෙත් එම පර්යේෂණය අපට වැදගත් ප්‍රශ්නයක් ඉදිරිපත් කරයි.


අප දුරකථනය භාවිත නොකරන අවස්ථාවක පවා එහි පැවැත්ම අපේ අවධානයට බලපෑම් කළ හැකිද?

එමෙන්ම B. J. Foggගේ හැසිරීම් ආකෘතිය තාක්ෂණික සැලසුම් මගින් හැසිරීම් සඳහා අවශ්‍ය පෙළඹවීම් සහ අවස්ථා නිර්මාණය කළ හැකි ආකාරය තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.


Hasher සහ සගයන්ගේ පර්යේෂණය නැවත නැවත හමුවන තොරතුරු පිළිබඳ අපේ විශ්වාසයන් වෙනස් විය හැකි ආකාරය පැහැදිලි කරයි.


මෙම පර්යේෂණ සියල්ල එකට සලකා බැලූ විට අපට වැදගත් නිගමනයකට පැමිණිය හැකිය.


තාක්ෂණය මිනිසාගේ මනස සම්පූර්ණයෙන් පාලනය කරන බවට මේවා සාක්ෂි නොවේ. නමුත් අපේ අවධානය, තොරතුරු සැකසීම සහ තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය පරිසරයේ බලපෑම්වලට සංවේදී බව ඒවා පෙන්වා දෙයි.


11. ඔබේ මනස ඩිජිටල් බලපෑම්වලින් ආරක්ෂා කරගන්නේ කෙසේද?

තාක්ෂණය අපේ ජීවිතයෙන් සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කිරීම ප්‍රායෝගික විසඳුමක් නොවේ.


අද අධ්‍යාපනය, රැකියා, ව්‍යාපාර, සන්නිවේදනය සහ සෞඛ්‍ය සේවා ඇතුළු ක්ෂේත්‍ර රැසකට තාක්ෂණය අත්‍යවශ්‍ය වී තිබේ.


එබැවින් අප කළ යුත්තේ තාක්ෂණයෙන් ඈත්වීම නොව, එය පිළිබඳ දැනුවත්ව භාවිත කිරීමට ඉගෙනගැනීමයි.


මෙහිදී Digital Literacy හෙවත් ඩිජිටල් සාක්ෂරතාව ඉතා වැදගත් වේ.


ඩිජිටල් සාක්ෂරතාව යනු දුරකථනයක් හෝ පරිගණකයක් භාවිත කිරීමට ඇති හැකියාව පමණක් නොවේ. අන්තර්ජාලයෙන් ලැබෙන තොරතුරු විමසා බැලීම, විශ්වසනීයත්වය පරීක්ෂා කිරීම සහ තාක්ෂණික පද්ධති ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳ මූලික අවබෝධයක් තිබීමද එයට ඇතුළත් වේ.


අපේ ඩිජිටල් හැසිරීම් වඩාත් දැනුවත් කරගැනීමට පහත පුරුදු උපකාරී විය හැකිය.


  1. දැනුම්දීම් පාලනය කිරීම: අත්‍යවශ්‍ය නොවන යෙදුම්වල දැනුම්දීම් අක්‍රිය කිරීමෙන් අනවශ්‍ය අවධානය වෙනතකට යොමු වීම අඩු කරගත හැකිය.
  2. තොරතුරු සත්‍යාපනය කිරීම: සමාජ මාධ්‍ය පුවතක් විශ්වාස කිරීමට හෝ බෙදාගැනීමට පෙර එහි මූලාශ්‍රය සහ වෙනත් විශ්වසනීය වාර්තා පරීක්ෂා කළ යුතුය.
  3. හදිසි තීරණවලින් වැළකීම: සීමිත කාලයක් පමණක් ලබාදෙන බව පවසන වෙළෙඳ දැන්වීම් දුටු විට මිලදී ගැනීමේ අවශ්‍යතාව නැවත සලකා බැලීම සුදුසුය.
  4. විවිධ අදහස් කියවීම: තමන් විශ්වාස කරන අදහස්වලට වෙනස් වූ විශ්වසනීය තොරතුරුද සොයා බැලීම විචාරශීලී චින්තනය වර්ධනය කිරීමට උපකාරී වේ.
  5. පෞද්ගලික දත්ත ආරක්ෂා කිරීම: යෙදුම් සඳහා ලබාදෙන අවසර, පෞද්ගලිකත්ව සැකසුම් සහ ගිණුම් ආරක්ෂාව නිතර පරීක්ෂා කිරීම වැදගත්ය.
  6. දුරකථනයෙන් තොර කාලයක් වෙන් කිරීම: අධ්‍යාපන කටයුතු, කියවීම හෝ පවුලේ සාමාජිකයන් සමඟ කාලය ගත කරන විට දුරකථනය පසෙක තැබීමෙන් අවධානය රඳවාගැනීම පහසු විය හැකිය.


මෙහිදී තවත් වැදගත් මනෝවිද්‍යාත්මක හැකියාවක් වන්නේ Self-Regulation හෙවත් ස්වයං නියාමනයයි.


එයින් අදහස් වන්නේ තමන්ගේ හැඟීම්, අවධානය සහ හැසිරීම් පිළිබඳ අවබෝධයක් ඇතිව ඒවා සුදුසු පරිදි කළමනාකරණය කිරීමේ හැකියාවයි.


උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ දුරකථනය අතට ගන්නා සෑම අවස්ථාවකම තමන්ගෙන් සරල ප්‍රශ්නයක් ඇසිය හැකිය.


"මම දැන් මේ දුරකථනය භාවිත කරන්නේ ඇයි?"

එයට පැහැදිලි පිළිතුරක් නොමැති නම් ඔබ පුරුද්දක් අනුව ක්‍රියා කරනවා විය හැකිය.


මෙවැනි කුඩා ස්වයං විමසීම් අපේ හැසිරීම් පිළිබඳ අවබෝධය වැඩි කිරීමට උපකාරී වේ.


12. අනාගතයේ මිනිස් මනසේ නිදහස ආරක්ෂා කරන්නේ කවුද?

කෘත්‍රිම බුද්ධිය සහ ස්නායු තාක්ෂණය දියුණු වීමත් සමඟ මිනිස් මනස පිළිබඳ නව සදාචාරාත්මක ප්‍රශ්න මතුවෙමින් පවතී.

අතීතයේදී පෞද්ගලිකත්වය පිළිබඳ සාකච්ඡා බොහෝවිට අපේ නම, ලිපිනය, දුරකථන අංකය සහ බැංකු තොරතුරු වැනි දත්ත ආරක්ෂා කිරීම වටා ගොඩනැගුණි.


නමුත් අනාගතයේදී අපේ අවධානය, හැසිරීම් රටා සහ ස්නායු ක්‍රියාකාරිත්වයට අදාළ දත්ත පිළිබඳවද වැඩි අවධානයක් යොමු කිරීමට සිදුවනු ඇත.

විශේෂයෙන්ම Brain–Computer Interface තාක්ෂණය මගින් මොළයේ ඇතැම් සංඥා පරිගණක පද්ධති සමඟ සම්බන්ධ කරගැනීමේ හැකියාව පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකෙරේ.


මෙවැනි තාක්ෂණයන් ආබාධ සහිත පුද්ගලයන්ට සන්නිවේදනය කිරීමට හෝ උපකරණ පාලනය කිරීමට උපකාරී විය හැකිය.


එහෙත් ඒ සමඟම මොළයේ සංඥාවලට අදාළ දත්තවල පෞද්ගලිකත්වය සහ ඒවා භාවිත කිරීමට පුද්ගලයා ලබාදෙන කැමැත්ත පිළිබඳ ප්‍රශ්නද මතුවේ.


මෙහිදී Mental Privacy හෙවත් මානසික පෞද්ගලිකත්වය සහ Cognitive Liberty හෙවත් සිතීමේ ස්වාධීනත්වය වැනි සංකල්ප වැදගත් වේ.


මිනිසාට තමන්ගේ අදහස් ගොඩනගාගැනීමට, තොරතුරු විමසා බැලීමට සහ අනවශ්‍ය බලපෑම්වලින් තොරව තීරණ ගැනීමට ඇති නිදහස ආරක්ෂා කිරීම මෙම සාකච්ඡාවේ මූලික අරමුණකි.


අනාගතයේදී තාක්ෂණික සමාගම්, නීති සම්පාදකයන්, පර්යේෂකයන් සහ සාමාන්‍ය පරිශීලකයන් සියලු දෙනාටම මේ සම්බන්ධයෙන් වගකීම් පැවරෙනු ඇත.


තාක්ෂණය දියුණු වීම වැළැක්වීම විසඳුම නොවේ.


අවශ්‍ය වන්නේ එම තාක්ෂණය මිනිසාගේ අයිතිවාසිකම්, පෞද්ගලිකත්වය සහ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා වන ආකාරයට සංවර්ධනය කිරීමයි.


අවසානය: ඔබේ මනසේ පාලනය ඇත්තේ කා අතේද?

අප නැවතත් මුලින් ඇසූ ප්‍රශ්නය වෙත යොමු වෙමු.


ඔබට නොදැනී ඔබේ මනස හැක් කළ හැකිද?

මෙයට සරලව ඔව් හෝ නැහැ යන පිළිතුරක් ලබාදීම අපහසුය.


පරිගණකයක් මෙන් මිනිස් මනසට ඇතුළු වී එය සම්පූර්ණයෙන් පාලනය කිරීමට සාමාන්‍ය ඩිජිටල් තාක්ෂණයට හැකියාවක් නැත.


නමුත් මිනිසාගේ අවධානය, හැඟීම්, විශ්වාසයන් සහ තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලියට විවිධ මනෝවිද්‍යාත්මක උපක්‍රම සහ තාක්ෂණික සැලසුම් හරහා බලපෑම් කළ හැකිය.


අපේ දුරකථනය අපට තොරතුරු ලබාදෙයි. සමාජ මාධ්‍ය අපව ලෝකය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. කෘත්‍රිම බුද්ධිය අපේ වැඩ පහසු කරයි.


එහෙත් එම පහසුකම් භාවිත කරන අතරතුර අපේ අවධානය, කාලය සහ තීරණ ගැනීමේ නිදහස පිළිබඳ දැනුවත් වීමද අවශ්‍ය වේ.


අප දකින සෑම පුවතක්ම සත්‍ය නොවේ. අපට පෙන්වන සෑම දැන්වීමක්ම අපේ අවශ්‍යතාවක් නිරූපණය නොකරයි. අපට නිර්දේශ කරන සෑම වීඩියෝවක්ම අපේ යහපත සඳහාම නිර්මාණය වූවක් නොවේ.


එබැවින් ඩිජිටල් යුගයේ සැබෑ බුද්ධිමත්භාවය යනු තාක්ෂණය භාවිත කිරීමට දැන සිටීම පමණක් නොවේ.


තාක්ෂණය අපට බලපෑම් කරන ආකාරය හඳුනාගැනීමටත්, අවශ්‍ය විට එම බලපෑම් ප්‍රශ්න කිරීමටත් හැකි වීමයි.


මතක තබාගන්න.


ඔබේ මනස සම්පූර්ණයෙන් පාලනය කිරීමට තාක්ෂණයට නොහැකි වුවද, ඔබ නොදැනුවත්ව ඔබේ තීරණවලට බලපෑම් කිරීමට එයට හැකිය.
ඒ බලපෑම් හඳුනාගැනීම, ඔබේ සිතීමේ නිදහස ආරක්ෂා කරගැනීමේ පළමු පියවරයි.

ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර

1. Hasher, L., Goldstein, D., & Toppino, T. (1977). Frequency and the conference of referential validity. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 16(1), 107–112. පර්යේෂණය කියවන්න.


2. Ward, A. F., Duke, K., Gneezy, A., & Bos, M. W. (2017). Brain Drain: The Mere Presence of One's Own Smartphone Reduces Available Cognitive Capacity. Journal of the Association for Consumer Research, 2(2), 140–154. පර්යේෂණය කියවන්න.


3. Fogg, B. J. (2009). A Behavior Model for Persuasive Design. Proceedings of the 4th International Conference on Persuasive Technology. Stanford Behavior Design Lab.


4. Fogg, B. J. (2003). Persuasive Technology: Using Computers to Change What We Think and Do. Morgan Kaufmann.


5. Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.